حسن حسين زاده شانه چى

278

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

مهدى ( عج ) وجود دارد كه باتوجه به اين‌كه او بيشتر عمر خويش را پيش از ولادت آن حضرت سپرى كرده ، حائز اهميت و جالب‌توجه است . از اين قبيل تأليفات او مىتوان به كتاب القائم ، كتاب الملاحم و كتاب اثبات الرجعه ، كه گويا همان كتاب الغيبه اوست ، اشاره نمود . « 1 » فضل بن شاذان ارتباط نزديكى با امام عسكرى عليه السّلام داشت و گاه بعضى از دوستانش را به نزد امام مىفرستاد تا دربارهء مسايلى استفسار كنند . « 2 » از برخى اخبار معلوم مىشود كه تأليفات و عملكرد فضل مورد توجه و تأييد امام عليه السّلام بوده است . براى نمونه زمانى كه فرستادهء فضل به نزد امام مىرسد ، امام كتابى از تأليفات فضل را كه همراه او بوده ، مىبيند و پس از ملاحظهء كتاب بر او رحمت مىفرستد و مىفرمايد : مردم خراسان به مقام فضل بن شاذان و بودن او در ميانشان غبطه مىخورند . « 3 » از لحن كلام امام پيداست كه اين سخن را پس از وفات فضل فرموده است ؛ ولى به‌هرحال حكايت از مقام علمى او و مكانت و وجاهت وى در نزد امام عليه السّلام دارد . فضل بن شاذان در سال 260 ق ، يعنى در آستانهء غيبت صغرى درگذشت . او در عصر خود ، بزرگ‌ترين متكلم شيعى نيشابور بود و وجود وى در نيشابور و فعاليت‌هاى گستردهء علمىاش در اين شهر موجب شد تا حوزهء علمى نيشابور در آغاز عصر غيبت به رشد و توسعه بسيارى برسد . پس از او در عصر غيبت شاگردانش ادامه‌دهندهء فعاليت‌هاى او در مكتب نيشابور بودند . در ميان شاگردان او ، دو برادرش به نام‌هاى على بن شاذان و محمد بن شاذان نيز ديده مىشوند .

--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 219 . ( 2 ) . طوسى ، همان ، ص 541 . ( 3 ) . همان .